Xitoyni global iqtisodiy qudratga aylantirgan “temir mushtli” bosh vazir 97 yoshida vafot etdi
Sinxua agentligi ma’lumotlariga ko‘ra, Xitoy iqtisodiyotida tub burilish yasagan Chju Rongji chorshanba kuni xastalik sabab hayotdan ko‘z yumdi. Zamonaviy Xitoy iqtisodiy mo‘jizasining bosh me’mori va XXR tarixidagi eng qat’iyatli rahbarlardan biri hisoblangan Chju Rongji mamlakatni yopiq hamda samarasiz sotsialistik tizimdan global bozor iqtisodiyotiga olib chiqqan.
Uning hayoti va siyosiy yo‘li murakkab sinovlarga boy kechgan. Tsinghua universitetini elektrotexnika yo‘nalishi bo‘yicha tamomlagan Chju Rongji Mao Szedun davrida e’lon qilingan siyosatni ochiq tanqid qilgani uchun Kommunistik partiyadan chiqarilgan va 20 yilga yaqin vaqt davomida og‘ir jismoniy mehnat lagerlarida saqlangan.
Faqat 1978-yilda to‘liq oqlanib, partiyaga qayta qabul qilingan. Keyinchalik Shanxay meri sifatidagi samarali faoliyati va Tyananmen voqealari paytida harbiy kuch ishlatmasdan tinchlikni saqlab qolgani uning siyosiy obro‘yini keskin oshirdi.
1990-yillar boshida Bosh vazir o‘rinbosari va Markaziy bank raisi sifatida u Xitoyda 24 foizdan oshib ketgan inflyatsiyani iqtisodiy inqirozga yo‘l qo‘ymagan holda jilovlashga erishdi. Uning Bosh vazirligi davridagi eng muhim va burilish yasagan voqea 2001-yilda Xitoyning Jahon savdo tashkilotiga (JST) a’zo bo‘lishi bo‘ldi. Bu hodisa mamlakatga xalqaro investitsiyalar oqimining keskin oshishiga va Xitoyning dunyo iqtisodiy qudratiga aylanishiga zamin yaratdi.
Chju Rongji korrupsiyaga va samarasiz davlat korxonalariga qarshi keskin, murosasiz choralari sabab “temir mushtli bosh vazir” laqabini olgan edi. U samarasiz ishlayotgan minglab davlat zavodlarini yopib, 40 milliondan ortiq ishchini bo‘shatish va Xitoy armiyasiga har qanday tijorat biznesi bilan shug‘ullanishni taqiqlash kabi og‘ir va nojo‘ya qarorlarni qabul qilishdan qochmadi.
Uning “Menga 100 ta tobut tayyorlab qo‘ying, 99 tasi korrupsionerlarga, bittasi esa o‘zim uchun” degan mashhur iborasi va ayovsiz islohotlari Xitoyni jahonning yetakchi iqtisodiyotiga aylantirgan eng muhim omillardan biriga aylandi.
AQSh sobiq davlat kotibi Genri Kissinjer uni zamonaviy tarixdagi eng muhim islohotlarni amalga oshirgan buyuk davlat arbobi sifatida baholagan edi.
