Trampning bosimi va Ukrainaga yordam. Anqarada NATOning taqdiri hal qilinmoqda
Turkiya Prezidenti Rajab Tayyib Erdo‘g‘an raisligida o‘tayotgan NATO sammitini ekspertlar ittifoq tarixidagi eng ziddiyatli yig‘ilishlardan biri sifatida baholamoqda. Sammitda 32 ta a’zo davlat rahbarlari, jumladan, Donald Tramp, shuningdek, Ukraina Prezidenti Vladimir Zelenskiy va YI rahbariyati ishtirok etmoqda.
“NATO 3.0” va Trampning ittifoqchilarga bosimi
Oq uy Yevropa davlatlaridan o‘z mudofaasi uchun mas’uliyatni to‘liq bo‘yniga olishni talab qilmoqda. AQSH Milliy mudofaa strategiyasiga ko‘ra, bu yondashuv “NATO 3.0” deb nomlanib, unga ko‘ra Vashington faqat cheklangan yordam ko‘rsatadi, Yevropa esa asosiy yukni o‘zi ko‘taradi. Tahlillarga ko‘ra, bu model a’zo mamlakatlarni ikki toifaga ajratishi mumkin: xarajatlarni tezroq oshirgan davlatlar AQSH qurollarini sotib olishda imtiyozlarga ega bo‘ladi.
Tramp sammit arafasida ittifoqchilarni yana tanqid qilib, AQSH 2025-yilda mudofaaga 999 milliard dollar ajratayotgan bir paytda, Yevropa yetakchi davlatlari (Buyuk Britaniya – $90,5 mlrd, Fransiya – $66,5 mlrd) ancha kam mablag‘ sarflayotganini ko‘rsatdi. Shuningdek, u Yaqin Sharqdagi Isroil-AQSH qo‘shma operatsiyasi vaqtida Yevropa davlatlari AQSH bombardimonchi samolyotlariga o‘z havo hududidan foydalanishga ruxsat bermaganini eslatib, “Ular yordamga kelishmadi!” deya o‘pkaladi.
Bosimlar ortidan Germaniyadan 5 000 nafar amerikalik harbiy olib chiqib ketildi, biroq Polshaga yangi prezident Karol Navroski saylangach, u yerga qo‘shimcha 5 000 askar yuborish rejalashtirildi. Polsha mudofaa xarajatlari bo‘yicha (YAIMga nisbatan 4,4%) yetakchilik qilmoqda. Ispaniya va Belgiya kabi davlatlar esa hali ham majburiy 2 foizlik ko‘rsatkichga chiqqani yo‘q.
Ukraina masalasi va muzokaralar kutilmasi
Sammit doirasida Donald Tramp Vladimir Zelenskiy bilan, so‘ngra Vladimir Putin bilan muzokaralar o‘tkazishni rejalashtirgan. Tramp Ukrainadagi urushni tezroq tugatish zarurligini va kelishuv “tasavvur qilinganidan ancha yaqin” ekanini bildirdi.
Sammitning yakuniy deklaratsiyasi loyihasida Ukrainaga 2026-yilda 70 milliard yevro harbiy yordam berilishi ko‘rsatilgan, biroq ekspertlar bu mablag‘ning katta qismi YeI tomonidan avval tasdiqlangan paketlar ekanini aytmoqda. Deklaratsiya matnida Rossiya endi “eng asosiy xavf” emas, balki “uzoq muddatli tahdid” deb yumshoqroq ta’riflanishi kutilmoqda. Italiya urushni tugatish bo‘yicha muzokaralarni qiyinlashtirmaslik uchun Ukrainaga uzoq muddatli harbiy majburiyatlar yuklashga e’tiroz bildirmoqda.
Zelenskiy ittifoq doirasida Ukrainaning NATOga a’zoligi masalasini hamda “Patriot” raketalarini Ukrainada ishlab chiqarish litsenziyasini olishni faol ilgari surmoqda, biroq AQSH hozircha yakuniy qaror qabul qilgani yo‘q.
