Markaziy Osiyoda davlat qarzi 140 milliard dollardan oshdi: eng katta ulush Qozog‘iston va O‘zbekistonga to‘g‘ri kelmoqda
Markaziy Osiyo davlatlarining jami davlat qarzi 140 milliard dollardan oshdi. Umumiy majburiyatlarning katta qismi mintaqaning ikki yirik iqtisodiyoti - Qozog‘iston va O‘zbekiston hissasiga to‘g‘ri kelmoqda. Tahlillarga ko'ra , qarz miqdoridan ko‘ra uning tarkibi, xizmat ko‘rsatish imkoniyati va iqtisodiyotga ta’siri muhimroq omil hisoblanadi.
Qozog‘iston mintaqadagi eng yirik davlat qarziga ega mamlakat bo‘lib qolmoqda. 2026-yil 1-aprel holatiga ko‘ra, mamlakatning davlat qarzi 76,5 milliard dollarga yetgan. Bu ko‘rsatkich o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 21 foizga oshgan.
Mamlakat qarzining asosiy qismi ichki majburiyatlardan iborat. Xususan, 56,4 milliard dollar yoki jami qarzning qariyb 74 foizi ichki qarz hissasiga to‘g‘ri keladi. Qolgan qismi esa xalqaro moliya bozorlarida joylashtirilgan yevroobligatsiyalar hamda xalqaro moliyaviy institutlardan jalb qilingan mablag‘lardan tashkil topgan. Davlat qarzining yalpi ichki mahsulotga nisbati taxminan 23 foiz bo‘lib, bu xalqaro mezonlar bo‘yicha mo‘tadil daraja sifatida baholanadi.
O‘zbekistonning davlat qarzi esa 47 milliard dollarga yetgan. Bir yil davomida qarzdorlik hajmi 4,4 milliard dollarga ko‘paygan. Mamlakatda qarz portfelining asosiy qismini tashqi majburiyatlar tashkil etadi. Ularning hajmi 39,8 milliard dollarni yoki umumiy qarzning 85 foizini tashkil qilmoqda.
O‘zbekistonning eng yirik kreditorlari qatorida Jahon banki va Osiyo taraqqiyot banki yetakchilik qilmoqda. Mazkur moliya institutlari oldidagi majburiyatlar mos ravishda 9,04 milliard va 8,3 milliard dollarga teng. Davlat qarzining YAIMga nisbati esa 26,6 foizni tashkil etmoqda.
Qirg‘izistonda davlat qarzi 9,8 milliard dollarga yetib, mintaqadagi eng yuqori qarz yukiga ega davlat sifatida qayd etilgan. So‘nggi bir yil ichida bu ko‘rsatkich 47 foizga oshgan. Jami qarzning 5,2 milliard dollari tashqi, 4,6 milliard dollari esa ichki majburiyatlardan iborat. Mamlakatda davlat qarzining YAIMga nisbati 39,5 foizga yaqinlashgan.
Tojikistonning davlat qarzi taxminan 3,5 milliard dollarni tashkil etadi. Shundan 3 milliard dollarga yaqini tashqi qarz hisoblanadi. Eng yirik kreditorlardan biri Xitoyning Eksport-import banki bo‘lib, uning ulushi qariyb 700 million dollarga teng. Davlat qarzining YAIMga nisbati 25 foiz atrofida saqlanmoqda.
Turkmaniston esa mintaqadagi eng past davlat qarzi ko‘rsatkichiga ega mamlakat sifatida ajralib turadi. Mamlakatning davlat qarzi 4 milliard dollar atrofida bo‘lib, bu YAIMning 5,2 foiziga teng. Mavjud prognozlarga ko‘ra, 2027-yil yakuniga borib ushbu ko‘rsatkich 3,3 foizgacha qisqarishi mumkin.
