Kanye Westmi yoki eskirgan energiya halqasi: Markaziy Osiyodagi blekautga nima sabab bo‘ldi?
“БИЗНЕС Online” nashrida sharqshunos Azat Axunov e’lon qilgan tahlilga ko‘ra, avariyaga Qirg‘izistondagi To‘xtag‘ul GESida umumiy quvvati 600 MVt bo‘lgan ikki gidrogeneratorning kutilmaganda ishdan chiqishi turtki bergan. Generatsiyaning keskin kamayishi mintaqaviy tarmoqda yuklamaning o‘zgarishiga olib kelib, avtomatik himoya tizimlari ayrim hududlarni tarmoqdan ajratgan.
O‘zbekistonda uzilishlar asosan Surxondaryo va unga qo‘shni ayrim hududlarda kuzatilgan. Mintaqadagi energetika tizimlari o‘zaro bog‘langanligi sababli qo‘shni davlatdagi yirik avariya O‘zbekistondagi elektr ta’minotiga ham ta’sir qilishi mumkin.
Bu holat 2022-yil 25-yanvardagi yirik energetik avariyani ham eslatdi. O‘shanda O‘zbekiston, Qozog‘iston va Qirg‘izistonning katta qismi elektr ta’minotida jiddiy uzilishlar kuzatilgan edi.
Buning sababi sovet davrida shakllangan yagona energetika tizimidir. 1970–1980-yillarda Markaziy Osiyo davlatlarining elektr tarmoqlari o‘zaro bog‘langan holda qurilgan.
SSSR parchalangach, yagona tizim asta-sekin parchalana boshladi. 2003-yilda Turkmaniston mintaqaviy energetika tizimidan chiqib, alohida ishlashga o‘tdi. 2009-yilda Tojikiston ham tizimni tark etdi. Keyinchalik O‘zbekiston tashabbusi bilan mintaqaviy elektr tarmog‘ini qayta tiklash jarayoni boshlandi va Tojikiston yana tizimga qo‘shildi.
Bugungi kunda esa Markaziy Osiyoning energetika tizimi qayta bog‘langan bo‘lsa-da, uning muhim qismi hali ham sovet davridan qolgan infratuzilmaga tayanadi.
Shu sababli so‘nggi blekaut faqat bitta GESdagi nosozlik emas, balki mintaqadagi o‘zaro bog‘langan va qisman eskirgan energetika tizimining zaif tomonlarini ham ko‘rsatdi.
Qozog‘istonda esa blekautning eng ko‘p muhokama qilingan jihatlaridan biri Kanye West konsertiga to‘g‘ri kelgani bo‘ldi. Elektr uzilishi sabab konsert keyingi kunga qoldirildi. Ijtimoiy tarmoqlarda esa bu holat hazil bilan “Kanye Westga qarshi tabiatning jazosi” deb talqin qilindi. Ammo konsert kutilganidan ham yaxshiroq o‘tdi, deyish mumkin.
Shunisi aniqki, muammoni faqat yangi elektr stansiyalari qurish bilan hal qilib bo‘lmaydi. Elektr uzatish tarmoqlarini modernizatsiya qilish, zaxira quvvatlarini oshirish va davlatlar o‘rtasidagi favqulodda vaziyatlarda hamkorlikni kuchaytirish kerak.
