Peshonasiga avtomat tiralsa ham toliblarga bo‘ysunmagan ayol va uning maxfiy sinflari. Afg‘onistondagi yashirin maktablar qanday ishlamoqda?
Afg‘onistonda “Tolibon” hokimiyatga qaytganiga besh yil to‘ldi va mamlakat o‘rta hamda oliy ta’lim faqat bir jins vakillari uchun ochiq bo‘lgan dunyodagi yagona davlat bo‘lib qolmoqda. BMT ma’lumotlariga ko‘ra, mamlakatdagi qizlarning 78 foizi o‘qimaydi va ishlamaydi, 10 yoshli bolalarning 93 foizi esa hattoki oddiy matnni ham o‘qiy olmaydi. Shunga qaramay, 28 yoshli Parasto Hakim boshchiligidagi “Ko‘rinmaslar” yashirin tashkiloti mamlakat bo‘ylab 40 dan ortiq yashirin maktablarni yo‘lga qo‘ygan bo‘lib, ularda 2 mingdan ziyod 11-12 yoshdan oshgan qizlar yashirincha ta’lim olmoqda. Darsga otlanayotgan o‘quvchilar toliblar to‘xtatib qolganida shubha uyg‘otmasligi uchun sumkalariga darsliklar o‘rniga Qur’on va tikuvchilik qurollarini solib olishadi.
Maktablar xavfsizlikni ta’minlash va xatarlarni kamaytirish uchun mahalliy aholining roziligi bilan tuman hamda qishloqlardagi kimsasiz bir qavatli hovlilarda tashkil etiladi. Darslar qizlar uydan uzoqqa ketib qolmasligi uchun kuniga ko‘pi bilan 4 soatdan o‘tkaziladi. Toliblar kelib qolgan taqdirda, sinf xonalari zudlik bilan Qur’on o‘qish yoki tikuvchilik to‘garaklariga aylantiriladi. Bir safar toliblar dars paytida eshik qoqib kelganida, butun mahalla ko‘chaga chiqib o‘qituvchini himoya qilgan va toliblarni ortga chekinishga majbur qilgan.
Qizlarga nafaqat maktab fanlari, balki ingliz tili hamda onlayn biznes yuritish ko‘nikmalari o‘rgatilib, xorijiy universitetlarga kirish uchun insholar yozishga koʻmaklashiladi.
“BMT vakillari maslahat berganidek, qizlarimning qo‘y boqib yurishini xohlamayman. Ular XXI asr ayollari kabi yashashini, uy bekasi yoki doya bo‘lishga majburlanmasligini orzu qilaman. Toliblar kabi fikrlamaydigan yangi avlodni tarbiyalash – oldinga harakat qilishning yagona yo‘lidir”, deydi yashirin maktablar tarmog‘i asoschisi Parasto Hakim.
Eski maktablardagi targ‘ibotdan holi bo‘lgan bu yashirin sinflarda o‘quvchilar kelajak uchun kuchli motivatsiya olishmoqda. Masalan, 17 yoshli Bahita ismli o‘quvchi Telegram’dan Pushkin, Tolstoy va Virjiniya Vulf asarlarini yuklab olib o‘qiydi hamda shifokor bo‘lishni orzu qiladi. Biroq, ko‘plab qizlar viza va xalqaro cheklovlar sababli taklifnomalar bo‘lsa ham xorijga chiqib o‘qiy olmaydi. Oqibatda ba’zi o‘quvchilar tushkunlik, kelajakdan qo‘rqish va hatto o‘z joniga qasd qilish fikrlaridan aziyat chekmoqda, o‘qituvchilar esa ularga ruhiy dalda berishga majbur bo‘lishmoqda.
Tarmoq asoschisi Parasto Hakimning o‘zi ham ilgari toliblar tomonidan ko‘chada to‘xtatilib, kiyimi sababli tiz cho‘ktirilgan va peshonasiga avtomat tirab tahdid qilingan. Keyinchalik uyiga toliblar kelganidan va hibs xavfidan ogohlantirilgan Hakim ukasi bilan birga Pokiston orqali Parijga qochib o‘tishga erishdi. Hozirda u maktablar faoliyatini Parijdan turib, xavfsiz messenjerlar orqali masofaviy boshqarmoqda va xalqaro forumlarda afg‘on qizlarining ta’lim olish huquqlarini himoya qilib kelmoqda.
Avvalroq Afg‘onistonda 2,4 million qiz ta’limdan uzilgani, 2030-yilga borib bu ko‘rsatkich 4 millionga yetishi mumkinligi haqida xabar qilingan edi.
