BMT Farg‘ona vodiysini yuqori seysmik hudud deya ogohlantirdi. Vahimaga asos bormi?

Mutaxassisning so‘zlariga ko‘ra, Fargʻona vodiysi hududi oʻzi seysmik faol hudud. Bu hududda zilzilani keltirib chiqaradigan yer yoriqlari mavjud. Bu yer yoriqlari doirasida qanaqa qilib kuchli zilzila yuzaga kelishi chuqur oʻrganilgan. Shular asosida bugungi kunda respublika hududida, qoʻshni respublika hududlarida maksimal kuchga ega boʻlgan zilzilalar qiymatlari nimalarga teng, boʻlish imkoniyati bor degan baholar berilgan. Ularga tegishli xaritalar ishlab chiqilgan. Bugungi kunda qurilayotgan barcha bino-inshootlar shu xaritalarga asoslangan loyihalar asosida quriladi. Yaʼni viloyat, shahar, tumanlar boʻyicha seysmik mikrorayonlashtirish xaritalari tuzilgan. Ularda shahar hududlarida necha ballgacha boʻlgan seysmik silkinish yuzaga kelishi mumkin degan baholar berilgan. Qurilish tashkilotlari asosan biz bergan oʻsha baholarga asoslangan holda loyiha qilinadi.

Fargʻona vodiysida oxirgi kuchli zilzila 2011-yilda, oʻsha Kon zilzilasi yuzaga kelgan, 6.4 magnitudali. SHundan so‘ng boshqa kuchli zilzilalar sodir boʻlgani yoʻq. 5-5.5 magnitudali zilzilalar doim boʻlib turadi, chastotasi yuqoriroq, lekin kuchi kam. Seysmik imkoniyati yuqori boʻlgan yoriqlar bor, bular nisbatan janubiy hududlardan, Tojikiston va Pomir hududlaridan oʻtadi. Ular magnitudasi 7 gacha boʻlgan zilzilani keltirib chiqarish imkoniyatiga ega. Oʻsha hududda shunaqa kuchga ega boʻlgan zilzilalar sodir boʻlganda, uning seysmik taʼsiri 9 balldan oshmaydi.

Afgʻoniston hududida chuqur oʻchoqli zilzilalar bor. U yerda tez-tez qaytarilib turadi, asosan 250, salkam 300 kilometr chuqurlikda boʻladi. Markaziy Osiyoning hamma respublikalari oʻsha silkinish taʼsirini his qiladi, lekin bularning kuchi hech qachon 8-9 ball darajaga yetmaydi, chunki chuqurlikda soʻnib boradi.

Oxirgi paytda Fargʻona vodiysidagi oʻzimizning viloyatlar uchun tuzilgan xaritada keltirilishicha, asosan 90 foizdan ortiq hudud 8 balli hudud hisoblanadi. Agar shu yerdagi mavjud boʻlgan yer yoriqlari oʻzining maksimal seysmik potensialini yuzaga chiqarsa ham, silkinish 8 balldan oshmaydi. Bor ayrim kichkina hududlar, deylik, 9 ballga yetishi mumkin. Bu ham oʻsha yerdagi yer yoriqlarining faolligini oʻrganish natijasida, yer qobigʻining yuqori qismlari tuzilishini hisobga olib berilgan baho. Mana bu xarita shunaqa imkoniyat beradiki, 50 yil ichida shu hududda zilzilaning kuchi 8 balldan oshib ketish ehtimoli 5 foiz, oshmaslik kafolati 95 foiz deb baholanadi.

Bugungi kundagi Fargʻona vodiysidagi real ahvol shuki, asosiy qismi 8 ball, ozgina qismi, yaʼni Andijon shahrining sharqiy qismida 9 ballga teng boʻlgan silkinish yuzaga kelishi mumkin. Bu ham oʻsha yer yoriqlari oʻzining maksimal potensialini ishlata olsa, lekin buni qachon ishlatadi – ehtimoli nihoyatda kam.