Iqtisodiyot bo‘yicha Nobel mukofoti Robert Xoll va Maykl Vudfordga berildi

Shvetsiya Qirollik Fanlar akademiyasi 12-oktabr kuni mukofot laureatlarini e’lon qildi. Robert Xoll Stenford universiteti, Maykl Vudford esa Kolumbiya universiteti professori.

Olimlar ishlab chiqqan yangi makroiqtisodiy modellar hukumatlar va markaziy banklarning iqtisodiyotni barqarorlashtirish siyosatini samaraliroq amalga oshirishiga yordam beradi. Ushbu modellarga ko‘ra, o‘z vaqtida qo‘llangan fiskal va pul-kredit choralari iqtisodiyotdagi keskin ko‘tarilish va pasayishlarni yumshatishi mumkin.

Iqtisodiyot davriy ravishda pasayish va o‘sish bosqichlarini boshdan kechiradi. Jon Meynard Keyns nazariyalarini ilgari surganidan beri, qariyb bir asr davomida bunday tebranishlarga qarshi barqarorlashtirish siyosati muhim bo‘lib kelgan. Iqtisodiy tanazzul davrida foiz stavkalarini pasaytirish va byudjet taqchilligini oshirish orqali iqtisodiy faollikni rag‘batlantirish, iqtisodiyot haddan tashqari qizib ketganda esa buning teskarisini qilish lozim.

Biroq 1970-yillardagi neft inqirozlari davrida choralarni qachon va qanday qo‘llashni belgilovchi keynscha modellar samara bermayotgandek ko‘rindi. Ular ishsizlikni kamaytira olmadi, aksincha, nazorat qilib bo‘lmaydigan inflyatsiyaga olib keldi. G‘arb davlatlarida o‘n yil davomida iqtisodiy o‘sish sustlashdi, ishsizlik va inflyatsiya yuqori bo‘ldi. Ko‘pchilik barqarorlashtirish siyosati foydadan ko‘ra ko‘proq zarar keltiryapti va undan voz kechish kerak, degan fikrga keldi.

Robert Xoll va Maykl Vudford iqtisodiy modellarni qayta ishlab, barqarorlashtirish siyosatini jonlantirish mumkinligini ko‘rsatgani uchun mukofotlandi. Ular inflyatsiya, ishlab chiqarish va iste’mol kabi makroiqtisodiy ko‘rsatkichlar o‘rtasidagi statistik bog‘liqliklarga asoslanish o‘rniga, modellarni mikroiqtisodiy poydevor asosida yaratdi. Bu yondashuv ko‘plab alohida uy xo‘jaliklari va korxonalarning qarorlari hamda xatti-harakatlari umumiy iqtisodiyotga qanday ta’sir qilishini o‘rganishni nazarda tutadi.

Modellarning asosiy jihatlaridan biri — uy xo‘jaliklari va korxonalar jamg‘arma yoki mahsulot narxlari bo‘yicha qaror qabul qilayotganda kelajakni hisobga oladi. Hukumatlar va markaziy banklar iqtisodiy siyosat rejalarini e’lon qilganda, odamlar va biznesning kelajak haqidagi qarashlariga ta’sir ko‘rsatishi hamda iqtisodiyotni kerakli yo‘nalishga burishi mumkin. Yangi modellar yaratilganidan beri iqtisodiy pasayishlarga qarshi kurashishda muhim vosita bo‘lib kelmoqda.

Iqtisodiyot bo‘yicha mukofot qo‘mitasi raisi Jon Xasslerning aytishicha, laureatlarning ishlari bugun dunyo markaziy banklari va hukumatlari foydalanayotgan modellar uchun barqaror nazariy asos yaratgan. Uning ta’kidlashicha, bu modellar energiya inqirozlari yoki uy xo‘jaliklari iste’molidagi keskin o‘zgarishlar kabi iqtisodiy zarbalarga qarshi choralar ko‘rishda yordam beradi.

Laureatlar haqida

Robert E. Xoll 1943-yilda AQShning Kaliforniya shtati Palo-Alto shahrida tug‘ilgan. U 1967-yilda Massachusets texnologiya institutida doktorlik darajasini olgan. Hozirda Stenford universiteti professori.

Maykl Vudford 1955-yilda AQShning Massachusets shtatidagi Chikopi shahrida tug‘ilgan. U 1983-yilda Massachusets texnologiya institutida doktorlik darajasini olgan. Hozirda Nyu-Yorkdagi Kolumbiya universiteti professori.

Mukofot puli 12 million Shvetsiya kronasini tashkil etadi va laureatlar o‘rtasida teng taqsimlanadi.