Sud qarorlariga ishonchni kuchaytirish: Prezident “Odil sudlov – 2030” strategiyasini ma’qulladi
Prezident Shavkat Mirziyoyev sud-huquq islohotlarining natijalari va sohadagi ustuvor vazifalarni muhokama qilish uchun sud tizimi rahbarlari bilan uchrashdi. Unda sudlarni 2030-yilgacha rivojlantirishga qaratilgan “Odil sudlov – 2030” strategiyasi loyihasi taqdim etildi.
Strategiyada 57 ta vazifa, 2026–2028-yillarga mo‘ljallangan Harakatlar dasturida 160 ta chora-tadbir hamda 2030-yilgacha erishilishi lozim bo‘lgan 33 ta maqsad belgilangan.
Islohotlarning asosiy maqsadi fuqarolarning sudga ortiqcha ovoragarchiliksiz murojaat qilishi, buzilgan huquqlari o‘z vaqtida tiklanishi va sud qarorlarining adolatli ekaniga ishonchni kuchaytirishdan iborat.
2027-yil 1-iyuldan 5 ta hududlararo sud tashkil etiladi. Viloyat sudlarida apellyatsiya va kassatsiya instansiyalari saqlanadi, taftish instansiyasining vakolatlari esa hududlararo sudlarga beriladi. Bu sudning o‘z qarorini o‘zi qayta ko‘rib chiqishi amaliyotiga chek qo‘yishi va fuqarolarning adolat izlab poytaxtga borish zaruratini kamaytirishi kutilmoqda.
Fuqarolik sudlari ham aholiga yanada yaqinlashtiriladi. 2030-yilgacha zaruratdan kelib chiqib, deyarli barcha tuman va shaharlarda fuqarolik sudlari faoliyati bosqichma-bosqich yo‘lga qo‘yiladi. Sudlarda axborot olish, murojaat yuborish va raqamli xizmatlardan foydalanish “yagona darcha” tamoyili asosida tashkil etiladi.
Agar fuqaro arizani vakolati boshqa sudga tegishli bo‘lgan sudga topshirsa, hujjat unga qaytarilmaydi. Sudning o‘zi arizani tegishli sudga yuboradi. Arizada kichik kamchiliklar aniqlansa, ularni bartaraf etishda sud fuqaroga ko‘maklashadi.
Tadbirkorlar uchun iqtisodiy nizolarni tezroq hal qilish maqsadida “iqtisodiy ishlarni proaktiv boshqarish” standarti joriy etiladi. Bu idorama-idora yurish va hujjatlarni qayta-qayta topshirish zaruratini kamaytiradi.
Jinoyat ishlari bo‘yicha esa tergov va surishtiruv bosqichlarida inson huquqlarini himoya qilish kuchaytiriladi. “Asosli gumon” (prima facie) standarti joriy etilib, tergov sudyasiga shaxsni ushlab turish qonuniyligi va gumon yoki ayblov uchun yetarli asoslar mavjudligini tekshirish vakolati beriladi.
Yagona sud amaliyotini shakllantirish uchun Oliy sud Rayosati qarorlarini o‘z ichiga olgan ochiq “Pretsedentlar reyestri” yuritiladi. 2028-yildan esa sudyalarni odil sudlovga bevosita aloqador bo‘lmagan tashkiliy ishlardan ozod qilish uchun “sud ma’murchiligi” instituti joriy etiladi.
“Raqamli sud” konsepsiyasi barcha sudlarda to‘liq ishga tushiriladi. my.sud.uz portali va uning mobil ilovasi takomillashtiriladi. Sudlarga murojaatlarning kamida 50 foizini elektron shaklda qabul qilish, sud majlislarining barchasini audioyozuvga olish hamda Oliy sud axborot tizimlari foydalanuvchilari sonini kamida 5 baravar oshirish rejalashtirilgan.
Shuningdek, mediatsiya va yarashuv mexanizmlari kengaytiriladi, noqonuniy deb topilgan ma’muriy hujjatlarning ochiq reyestri yuritiladi. “Xalq vakillari hay’ati” ishtirokida ko‘riladigan jinoyat turlari sonini kamida uchtaga yetkazish ham ko‘zda tutilgan.
Uchrashuvda sud apparati xodimlari uchun maxsus xizmat kiyimi namunasi ham ko‘rib chiqildi. Prezident strategiya loyihasini ma’qullab, undagi islohotlarni amalga oshirishga qaratilgan tegishli farmonni imzoladi.
