O‘zbekistonda uyushgan jinoyatchilik uchun javobgarlik kuchaytirilmoqda
Senat jinoiy uyushmani moliyalashtirish, unga mansab vakolatini suiiste’mol qilib homiylik qilish hamda noqonuniy jangovar sport musobaqalarini tashkil etish uchun javobgarlik belgilovchi qonunni ma’qulladi. Bu haqda Senatning Mudofaa va xavfsizlik masalalari qo‘mitasi raisi Qutbiddin Burxonov 2-oktyabr kuni bo‘lib o‘tgan 20-yalpi majlisdagi ma’ruzasida ma’lum qildi.
Qayd etildiki, odam o‘limiga sabab bo‘lgan qasddan og‘ir tan jarohati yetkazish jinoyati 2024-yilda 119, 2025-yilda 125, 2026-yilning dastlabki sakkiz oyida esa 78 ta holatda sodir etilgan. Jami 322 kishi shunday jarohatlar oqibatida vafot etgan. Uning ta’kidlashicha, bu kabi og‘ir oqibatlarga olib keluvchi zo‘ravonlik jinoyatlari uchun huquqiy ta’sir choralarini takomillashtirish zarur.
Qonun bilan Jinoyat kodeksiga yangi 242¹-modda kiritilib, jinoiy uyushma faoliyatini moliyalashtirganlik uchun javobgarlik belgilanadi. Agar moliyalashtirishda ishtirok etgan shaxs og‘ir oqibatlar va uyushmaning maqsadlari amalga oshishining oldini olishga davlat organlariga o‘z vaqtida xabar berish yoki boshqa yo‘l bilan faol ko‘maklashsa, harakatlarida boshqa jinoyat tarkibi bo‘lmagan taqdirda, u jinoiy javobgarlikdan ozod qilinishi mumkin.
Shuningdek, mansab vakolatlarini suiiste’mol qilib jinoiy uyushma tashkil etishga yoki u sodir etgan jinoyatlarni yashirishga homiylik qilganlik uchun alohida javobgarlik joriy etiladi. Bu qilmishlarni sodir etganlar, shuningdek, jinoiy uyushma faoliyatini moliyalashtirgan shaxslarga nisbatan jazodan muddatidan ilgari shartli ozod qilish qo‘llanilmaydi.
Bezorilik uchun jazo choralari kuchaytiriladi. Uni juda ko‘p miqdorda zarar yetkazib, o‘zganing mulkini nobud qilish yoki shikastlash orqali, shuningdek, uyushgan guruh tomonidan sodir etish og‘irlashtiruvchi holat hisoblanadi. Bezorilik oqibatida qasddan og‘ir tan jarohati yetkazish va jabrlanuvchining o‘limiga sabab bo‘lgan shunday jarohat uchun ham javobgarlik kuchaytiriladi.
Qonunga ko‘ra, jinoyat sodir etgunga qadar 14 yoshga to‘lgan shaxslar uyushgan guruh tomonidan bezorilik sodir etganlik uchun jinoiy javobgarlikka tortilishi mumkin. Jangovar sport turlari bo‘yicha musobaqalarni qonunga xilof ravishda tashkil etish yoki o‘tkazish uchun esa yangi 277¹-modda bilan jinoiy javobgarlik belgilanadi. Bunday musobaqalarda ishtirok etganlik uchun Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksga 191¹-modda kiritiladi.
Yangi 242¹-moddada nazarda tutilgan jinoyatlar bo‘yicha dastlabki tergovni prokuratura tergovchilari, Jinoyat kodeksining 277-moddasi to‘rtinchi qismi va 277¹-moddasida ko‘rsatilgan jinoyatlar bo‘yicha esa ichki ishlar organlari tergovchilari olib boradi. Qonun uyushgan jinoyatchilikning moliyaviy manbalarini to‘sish, jamoat osoyishtaligini ta’minlash va og‘ir jinoyatlarning oldini olishga qaratilgan.
