Saraton belgilarini 16 oy avval sezadigan sun'iy intellekt yaratildi
Tadqiqotchilar ishlab chiqqan REDMOD sun’iy intellekt tizimi kompyuter tomografiyasi tasvirlarida oshqozon osti bezi saratonining yashirin belgilarini klinik tashxisdan qariyb 16 oy oldin aniqlay olgan. Aniqlash muddati ayrim holatlarda qisqaroq, boshqalarida uzoqroq bo‘lgan.
Tizim AQSHning Minnesota shtatidagi Mayo Clinic radiologi Ajit Goenka boshchiligidagi jamoa tomonidan ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijalari 2026-yil 28-aprelda Gut jurnalida onlayn e’lon qilingan.
Mustaqil sinovda REDMOD keyinchalik oshqozon osti bezi saratoni aniqlangan bemorlarning avvalgi KT tasvirlaridagi yashirin belgilarni 73 foiz holatda topgan. Xuddi shu tasvirlarni sun’iy intellekt yordamisiz baholagan tajribali radiologlarda bu ko‘rsatkich qariyb 39 foizni tashkil etgan. Bu natija tizimning barcha xulosalari 73 foiz to‘g‘ri bo‘lganini emas, saraton bilan bog‘liq holatlarning shuncha qismini aniqlaganini anglatadi.
Biroq REDMOD hozircha tadqiqot vositasi hisoblanadi. Mayo Clinic ma’lumotiga ko‘ra, tizim AQSH Oziq-ovqat va dori vositalari nazorati boshqarmasi FDA tomonidan klinik foydalanish yoki aholini ommaviy tekshirish uchun tasdiqlanmagan.
Tadqiqotchilar ilgari olingan KT tasvirlarini qayta tahlil qilgan. Asosiy ma’lumotlar to‘plamiga keyinchalik oshqozon osti bezi saratoni tashxisi qo‘yilgan 219 bemor hamda taqqoslash uchun 1 243 kishining tasvirlari kiritilgan. Saraton aniqlangan bemorlarning dastlabki tekshiruvlarida radiologlar kasallik belgilarini qayd etmagan. Tasvirlar tashxisdan bir necha oy yoki uch yilgacha oldin olingan edi.
Modelni o‘rgatish uchun 969 kishining ma’lumotlaridan foydalanilgan. Keyin u o‘rgatish jarayoniga kiritilmagan 493 kishilik alohida to‘plamda tekshirilgan. Ushbu sinov guruhida keyinchalik saraton aniqlangan 63 bemor va taqqoslash guruhidagi 430 kishi bo‘lgan. Tashxisdan qariyb 16 oy oldin aniqlash hamda 73 foizlik natija aynan shu mustaqil sinovda qayd etilgan.
REDMOD qorin bo‘shlig‘ining kontrastli KT tasvirida oshqozon osti bezini avtomatik ajratib oladi va uning to‘qima tuzilishini tahlil qiladi. Tizim oddiy ko‘z bilan ilg‘ash qiyin bo‘lgan mayda tekstura o‘zgarishlarini raqamli belgilar orqali baholaydi. Bu usul radiomika deb ataladi. Bundan maqsad ko‘zga ko‘rinadigan o‘sma paydo bo‘lishidan oldingi yashirin o‘zgarishlarni aniqlash.
Tashxisdan ikki yildan ham oldin olingan tasvirlarda farq yanada katta bo‘lgan: REDMOD yashirin belgilarni 68 foiz holatda, radiologlar esa 23 foiz holatda aniqlagan. Shu bilan birga, tizim barcha saraton holatlarini topmagan.
Saraton bo‘lmagan kishilarni to‘g‘ri ajratish qobiliyati ham alohida tekshirilgan. Turli tibbiyot muassasalaridan olingan 539 kishilik guruhda bu ko‘rsatkich 81,3 foizni, AQSH Milliy sog‘liqni saqlash institutlarining 80 kishilik ochiq ma’lumotlar to‘plamida esa 87,5 foizni tashkil etgan. Demak, saraton bo‘lmagan ayrim odamlarda ham tizim xavf belgisi borligi haqida noto‘g‘ri xulosa chiqargan.
Tadqiqotchilar erta aniqlash usulini ishlab chiqishga oshqozon osti bezi saratonini dastlabki bosqichlarda topish qiyinligi sabab kirishgan. Kasallik boshida sezilarli alomatlar bo‘lmasligi, to‘qimadagi o‘zgarishlar esa odatiy tasviriy tekshiruvlarda ko‘zga tashlanmasligi mumkin. Yangi tizim shifokorlar e’tiboridan chetda qolayotgan shu belgilarni aniqlashga yordam berishi ko‘zda tutilgan.
Biroq avvalgi tasvirlarda yashirin belgilarni topish tizim real amaliyotda bemorlar hayotini uzaytirishi isbotlandi degani emas. Tadqiqotchilar uning klinik foydasini tasdiqlash uchun bemorlarni oldindan kuzatib boradigan sinovlar zarurligini ta’kidlagan.
Keyingi bosqichda REDMOD’ni AI-PACED nomli klinik tadqiqot doirasida tekshirish rejalashtirilgan. Unda yangi aniqlangan diabet va tasdiqlangan xavf baholash mezonlari asosida oshqozon osti bezi saratoni xavfi yuqori deb topilgan odamlar kuzatiladi. Tadqiqot tizimning aniqlash imkoniyati, yolg‘on ijobiy xulosalari va bemorlar uchun amaliy natijalarini baholashga qaratilgan.
