“Surxon” davlat qo‘rixonasida 1986-yildan buyon birinchi marta jayronlar kuzatildi
Ekologiya va iqlim o‘zgarishi milliy qo‘mitasi tasarrufidagi “Surxon” davlat qo‘riqxonasi hududida jayronlar tasvirga olindi. 1986-yili tashkil etilgan ushbu qo‘riqxonaning o‘tgan 38 yillik tarixida bu jonivorlar ilk marotaba kuzatildi.
Ma’lum qilinadiki, qo‘riqxonada yaratilgan qulay shart-sharoitlar va xavfsiz muhit natijasida Turkmaniston hududidan 10 bosh jayron ko‘chib o‘tgan.
Jayron (yoki qoraquyruq) soni qisqarib borayotgan, zaif toifadagi hayvon sifatida O‘zbekiston Respublikasi Qizil kitobi hamda Tabiatni muhofaza qilish xalqaro ittifoqi (IUCN) Qizil ro‘yxatiga kiritilgan. Ushbu hayvon tanasining uzunligi 110-115 sm, vazni esa 25-30 kg ni tashkil etadi. Erkaklarining lirasimon qoramtir shoxlari bo‘lib, urg‘ochilari shoxsiz bo‘ladi.
XX asrning birinchi yarmigacha O‘zbekistonning qum sahrolari va tog‘oldi adirlarida keng tarqalgan bu hayvonlar hozirda mamlakatning faqat ayrim o‘zlashtirilmagan hududlaridagina saqlanib qolgan.
Xususan, jayronlar Ustyurt tekisligi, Qizilqum, Qarshi cho‘li va Surxondaryo viloyatining ayrim hududlarida uchraydi. O‘tkazilgan kuzatuvlarda Ko‘hitang tizmasining Oqtosh, Qizil, Alisherdara va Xo‘jabesh massivlarida 10–15 boshdan iborat kichik guruhlari, Bobotog‘ tog‘oldi adirlarida esa 20–25 bosh jayron borligi aniqlangan.
“Surxon” davlat qo‘riqxonasi 1986-yil 8-sentabrda Surxondaryo viloyatining Sherobod tumanida tashkil etilgan. Qo‘riqxona hududida 200 ga yaqin hayvon turi bo‘lib, ulardan 30 ga yaqini O‘zbekiston Qizil kitobiga kiritilgan.
